“Sot Tirana \u00ebsht\u00eb qyteti m\u00eb i past\u00ebr n\u00eb rajon; cil\u00ebsia e ajrit vler\u00ebsohet me not\u00ebn 8-9 nga 10, nga sateliti i BE”<\/em> ky ishte nj\u00eb nd\u00ebr publikimet zyrtare t\u00eb Bashkis\u00eb Tiran\u00eb lidhur me cil\u00ebsin\u00eb e ajrit n\u00eb qytetin e Tiran\u00ebs. Nd\u00ebrkaq, sipas rezultateve t\u00eb vitit 2019 t\u00eb Numbeo Pollution Index, Tirana \u00ebsht\u00eb kategorizuar si nj\u00eb nd\u00ebr qytetet m\u00eb t\u00eb ndotura n\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebn, duke u renditur e 38-ta nga 294 shtete dhe qyteti m\u00eb i ndotur n\u00eb Europ\u00ebn Jugore pas Tetov\u00ebs n\u00eb Maqedoni.[1]<\/strong><\/a><\/em><\/p>\n Rritja e mpreht\u00eb e ndotjes s\u00eb ajrit lidhet me rritjen e p\u00ebrdoruesve t\u00eb makinave, rritjen e aktiviteteve ndot\u00ebse dhe uljen e gjelb\u00ebrimit urban. Agjensia Komb\u00ebtare e Mjedisit, si institucioni kompetent p\u00ebr matjen e cil\u00ebsis\u00eb s\u00eb ajrit dhe informimin e publikut, publikon \u00e7do vit raportet e gjendjes s\u00eb mjedisit. Sipas raportit t\u00eb fundit t\u00eb vitit 2021, n\u00eb kapitullin p\u00ebr ndotjen e ajrit, \u00ebsht\u00eb cil\u00ebsuar se monitorimi i cil\u00ebsis\u00eb s\u00eb ajrit urban me stacione fikse \u00ebsht\u00eb kryer n\u00eb qytetet kryesore t\u00eb vendit si: Durr\u00ebsi, Shkodra, Kor\u00e7a, Berati, Lezha dhe Vlora. Nd\u00ebrkoh\u00eb, na b\u00ebn p\u00ebrshtypje fakti q\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb kryer edhe n\u00eb Tiran\u00eb, duke marr\u00eb parasysh q\u00eb Tirana \u00ebsht\u00eb qyteti me i populluar n\u00eb Shqip\u00ebri dhe me veprimtarin\u00eb m\u00eb t\u00eb lart\u00eb ndot\u00ebse. Monitorimi i vazhduesh\u00ebm \u00ebsht\u00eb nj\u00eb domosdoshm\u00ebri, por \u00ebsht\u00eb i mang\u00ebt. N\u00ebse shqyrtojm\u00eb RGJM e vitit 2019, vihet re se Tirana \u00ebsht\u00eb e p\u00ebrfshir\u00eb nd\u00ebr zonat e monitoruara por vet\u00ebm p\u00ebr parametrat NO2 dhe CO2, me stacione l\u00ebviz\u00ebse. Por edhe ato t\u00eb dh\u00ebna nuk jan\u00eb t\u00eb plota.<\/p>\n P\u00ebr vitin 2022 nuk jan\u00eb publikuar ende t\u00eb dh\u00ebna nga AKM. E pyetur m\u00eb par\u00eb lidhur me problematikat apo pengesat q\u00eb ndikojn\u00eb institucionin n\u00eb realizimin e matjeve t\u00eb parashikuara n\u00eb koh\u00eb, cil\u00ebson: \u201cProblematika kryesore \u00ebsht\u00eb mir\u00ebmbajtia e stacioneve t\u00eb ajrit. Stacionet e ajrit kan\u00eb nevoj\u00eb p\u00ebr mir\u00ebmbajtje vjetore, e cila p\u00ebr shkak t\u00eb procedurave dhe buxhetit t\u00eb limituar, ka pasur raste q\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb kryer e plot\u00eb\u201d. <\/em><\/p>\n Regarding the question about the measures that undertaken concretely, their answer was that: \"NEA is tasked to provide recommendation for measures to be undertaken by the local government. It recommends the local government to take measures\", while we do not have a concrete answer on the specific measures recommended.<\/p>\n Duke marr\u00eb parasysh se n\u00eb Tiran\u00eb nj\u00eb nd\u00ebr not\u00ebsit m\u00eb t\u00eb m\u00ebdhenj t\u00eb ajrit jan\u00eb transporti dhe aktivitetet nd\u00ebrtuese, burime kryesore k\u00ebto t\u00eb pranis\u00eb n\u00eb aj\u00ebr t\u00eb ndot\u00ebsve, mbetet primar monitorimi i rregullt nga institucionet p\u00ebrgjegj\u00ebse. Transporti publik n\u00ebn standard me nj\u00eb flot\u00eb t\u00eb vjet\u00ebruar autobus\u00ebsh dhe planifikimi i dob\u00ebt urban, rezultojn\u00eb n\u00eb nj\u00eb situat\u00eb ku mij\u00ebra qytetar\u00eb e kalojn\u00eb pjes\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb dit\u00ebs s\u00eb tyre t\u00eb mb\u00ebrthyer n\u00eb trafik, duke refuzuar t\u00eb l\u00ebn\u00eb makinat e tyre p\u00ebr metoda m\u00eb t\u00eb favorshme transporti ose m\u00eb efikase p\u00ebr mjedisin, sepse t\u00eb tilla nuk ka. Shtojm\u00eb k\u00ebtu edhe cil\u00ebsin\u00eb e dob\u00ebt t\u00eb karburanteve t\u00eb p\u00ebrdorura si edhe nd\u00ebrtimet e shumta pa kriter dhe \u201ckullat\u201d e reja q\u00eb po ngrihen n\u00eb \u00e7do hap\u00ebsir\u00eb t\u00eb lir\u00eb t\u00eb gjelb\u00ebr. Mungesa e inspektimeve nga ana tjet\u00ebr, ka favorizuar situat\u00ebn e operator\u00ebve privat\u00eb t\u00eb transportit publik dhe entiteteve nd\u00ebrtuese private, t\u00eb cil\u00ebt p\u00ebrve\u00e7se nuk ofrojn\u00eb sh\u00ebrbim brenda standarteve, jan\u00eb shkaktar\u00eb t\u00eb emetimit t\u00eb l\u00ebnd\u00ebve t\u00eb d\u00ebmshme dhe vijojn\u00eb t\u00eb pashqet\u00ebsuar pun\u00ebn.<\/p>\n T\u00eb dh\u00ebnat zyrtare t\u00eb plota dhe t\u00eb p\u00ebrshkruese nga matje t\u00eb rregullta dhe rekomandimet periodike n\u00eb baz\u00eb t\u00eb gjetjeve, do t\u00eb ndihmonin n\u00eb marrjen e masave emergjente. N\u00eb munges\u00eb t\u00eb tyre, kryhen matje alternative, rezultatet e t\u00eb cilave shpeshher\u00eb vler\u00ebsohen me rezerv\u00eb nga ana e institucioneve. Por p\u00ebr fat t\u00eb keq, jan\u00eb t\u00eb vetmet q\u00eb aktualisht mund\u00ebsojn\u00eb nj\u00eb vler\u00ebsim t\u00eb p\u00ebrdit\u00ebsuar t\u00eb ndotjes n\u00eb aj\u00ebr.<\/p>\n Nj\u00eb kontributor i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb sjelljen e t\u00eb dh\u00ebnave p\u00ebr Tiran\u00ebn dhe adresimin e problematikave \u00ebsht\u00eb edhe shoq\u00ebria civile dhe projektet me fokus mjedisin. Nd\u00ebr to \u00ebsht\u00eb projekti \u201cAj\u00ebr i past\u00ebr, jet\u00eb e sh\u00ebndetshme\u201d i zbatuar n\u00eb partneritet nga Mileukontakt Shqip\u00ebri, Together for Life, GO2 dhe Qendra EPER n\u00eb vijim t\u00eb \u201cGreen-AL\u201d, nj\u00eb projekt i financuar nga\u00a0Agjencia Nd\u00ebrkomb\u00ebtare Suedeze p\u00ebr Bashk\u00ebpunim dhe Zhvillim me fondet e Qeveris\u00eb Suedeze, i zbatuar nga Co-PLAN Institute for Habitat Development n\u00eb bashk\u00ebpunim me VIS Albania, COSV – Cooperazione per lo Sviluppo dhe CISP – Sviluppo dei Popoli.<\/p>\n Sipas t\u00eb dh\u00ebnave t\u00eb arritura nga matjet e kryera gjat\u00eb muajit Shtator 2022 n\u00eb 400 pika monitorimi p\u00ebrmes pajisjes Arequal p\u00ebr p\u00ebrq\u00ebndimet e pranis\u00eb s\u00eb parametrave t\u00eb element\u00ebve ndot\u00ebs s\u00eb ajrit PM 10, PM 2.5, CO2 dhe NO2 n\u00eb qytetin e Tiran\u00ebs, kan\u00eb rezultuar 50 % m\u00eb t\u00eb larta se standartet e vendosura nga BE dhe OBSH. <\/em><\/p>\n Si rezultat i zhvillimit t\u00eb t\u00eb gjitha fushave t\u00eb ekonomis\u00eb dhe transportit, kemi rritje t\u00eb faktor\u00ebve ndot\u00ebs n\u00eb zonat urbane, e si pasoj\u00eb ulje t\u00eb cil\u00ebsis\u00eb s\u00eb jetes\u00ebs s\u00eb qytetar\u00ebve q\u00eb jetojn\u00eb n\u00eb Tiran\u00eb.<\/p>\n Sipas nj\u00eb mini sondazhi t\u00eb realizuar nga Together for Life n\u00eb N\u00ebntor 2022 n\u00eb Tiran\u00eb lidhur me perceptimin e pacient\u00ebve (ku shumica prej tyre vuanin nga s\u00ebmundje kronike dhe akute) mbi ndotjen e ajrit dhe impaktin e tij n\u00eb sh\u00ebndet, 63 % e t\u00eb anketuarve u shpreh\u00ebn se ndotja e ajrit n\u00eb qytetin e Tiran\u00ebs \u00ebsht\u00eb shum\u00eb e lart\u00eb, 22.2% e t\u00eb intervistuarve u shpreh\u00ebn se \u00ebsht\u00eb e lart\u00eb dhe 84.1 % prej tyre ishin shum\u00eb t\u00eb shqet\u00ebsuar p\u00ebr ndotjen.<\/em> [2]<\/a><\/p>\n 52.4 % e tyre mendonin se faktor\u00ebt q\u00eb shkaktojn\u00eb ndotjen e ajrit n\u00eb Tiran\u00eb jan\u00eb mjetet e transportit urban, nd\u00ebrkoh\u00eb 33.3 % mendonin se p\u00ebrve\u00e7 mjeteve t\u00eb transportit urban e shkaktojn\u00eb edhe industria, fabrikat, nd\u00ebrtimet, djegia e mbeturinave. <\/em>Shumica e t\u00eb anketuarve shprehin shqet\u00ebsim m\u00eb s\u00eb shumti mbi ndotjen nga p\u00ebrdorimi i automjeteve, nga mbetjet urbane, si edhe shkat\u00ebrrimi i hap\u00ebsirave t\u00eb gjelbra dhe nd\u00ebrtimet.<\/p>\n Nd\u00ebr 5 zonat e p\u00ebrfshira n\u00eb projektin \u201cAj\u00ebr i past\u00ebr, jet\u00eb e sh\u00ebndetshme\u201d, <\/em>Tirana ka rezultuar me tejkalim t\u00eb normave n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb parametrat e matur, q\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb tregues i nj\u00eb gjendjeje shqet\u00ebsuese, duke na p\u00ebrforcuar faktin se jetojm\u00eb n\u00eb nj\u00eb qytet t\u00eb betonizuar ku mushk\u00ebrit\u00eb tona po ekspozohen dita-dit\u00ebs ndaj s\u00ebmundjeve t\u00eb rrezikshme. Nd\u00ebr zonat me vlerat m\u00eb t\u00eb larta jan\u00eb ato n\u00eb rrethrrotullime apo kryq\u00ebzime kryesore t\u00eb qytetit ku edhe veprimtaria \u00ebsht\u00eb m\u00eb e madhe. P\u00ebrq\u00ebndrimi mesatar i ndot\u00ebsve nga matjet e realizuara n\u00eb Tiran\u00eb rezulton n\u00eb vlera dyfish m\u00eb shum\u00eb nga ato t\u00eb lejuara. [3]<\/a><\/p>\n Gjithashtu, n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb projektit mund\u00ebsohet edhe monitorimi i cil\u00ebsis\u00eb s\u00eb ajrit n\u00eb koh\u00eb reale me pajisjet e instaluara IQAir n\u00eb stacione stab\u00ebl n\u00eb Bashkin\u00eb Tiran\u00eb.<\/p>\n T\u00eb dh\u00ebnat kan\u00eb treguar nj\u00eb tejkalim t\u00eb norm\u00ebs s\u00eb parametrit PM2.5 me vlera mbi dyfish nga norma e lejuar e vendosur nga Bashkimi Evropian (BE) dhe Organizata Bot\u00ebrore e Sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb (OBSH). Standardi i lejuar p\u00ebr PM2.5 \u00ebsht\u00eb 25 \u00b5g\/m3, nd\u00ebrsa matjet n\u00eb koh\u00eb reale kan\u00eb treguar q\u00eb vlera deri n\u00eb 55 \u00b5g\/m3. Ky \u00ebsht\u00eb nj\u00eb tregues p\u00ebr pasoja negative n\u00eb sh\u00ebndetin e qytetar\u00ebve t\u00eb Tiran\u00ebs, e sidomos t\u00eb atyre q\u00eb jan\u00eb kategori m\u00eb t\u00eb ndjeshme. Fatkeq\u00ebsisht, n\u00eb databaz\u00ebn e ISHP, gjendet vet\u00ebm monitorimi i cil\u00ebsis\u00eb s\u00eb ajrit n\u00eb Tiran\u00eb n\u00eb vitin 2012, nuk kemi nj\u00eb studim m\u00eb t\u00eb thelluar p\u00ebr t\u00eb b\u00ebr\u00eb lidhjen midis ndotjes s\u00eb ajrit dhe pasojave n\u00eb sh\u00ebndet. Instituti i Sh\u00ebndetit Publik n\u00eb p\u00ebrgjigje t\u00eb k\u00ebrkes\u00ebs p\u00ebr informacion nuk ka v\u00ebn\u00eb n\u00eb dispozicion asnj\u00eb t\u00eb dh\u00ebn\u00eb specifike lidhur me nivelin e ndotjes s\u00eb ajrit dhe se si ndikon n\u00eb sh\u00ebndet, p\u00ebrve\u00e7se disa t\u00eb dh\u00ebnave evasive.<\/p>\n \u201cDo duheshin or\u00eb t\u00eb t\u00ebra p\u00ebr t\u00eb folur p\u00ebr ndikimin e ajrit t\u00eb ndotur n\u00eb sh\u00ebndet. Nd\u00ebr problematikat baz\u00eb q\u00eb shkakton ndotja e ajrit jan\u00eb ato q\u00eb lidhen me rrug\u00ebt respiratore, duke filluar nga rihninet, laringitet, bronkitet e deri n\u00eb d\u00ebmtime serioze t\u00eb mushk\u00ebrive. K\u00ebtu ndikojn\u00eb niveli i gazrave q\u00eb \u00e7lirojn\u00eb automjetet dhe grimcat e pluhurave q\u00eb ne nuk i shohim q\u00eb hyjn\u00eb n\u00eb mushk\u00ebrit\u00eb tona. Pavar\u00ebsisht se rrug\u00ebt respiratore jan\u00eb t\u00eb specializuara q\u00eb t\u2019i izolojn\u00eb grimcat, p\u00ebr shkak t\u00eb dend\u00ebsis\u00eb s\u00eb madhe \u00ebsht\u00eb e pamundur q\u00eb mukoza t\u00eb kryeje funksionin e saj dhe k\u00ebshtu ato tentojn\u00eb t\u00eb hyjn\u00eb thell\u00eb n\u00eb mushk\u00ebri duke penguar frym\u00ebshk\u00ebmbimin. Gjithashtu, ndikon n\u00eb d\u00ebmtimin e aparatit kardiovaskular. N\u00ebse ne nuk kemi nj\u00eb mushk\u00ebri t\u00eb sh\u00ebndetshme, nuk kemi nj\u00eb oksigjenim t\u00eb mir\u00eb t\u00eb gjakut, kemi nj\u00eb zem\u00ebr q\u00eb vuan. Prandaj, mund edhe t\u00eb ket\u00eb edhe pasoja t\u00eb tjera vdekjeprur\u00ebse si\u00e7 jan\u00eb infarktet. \u00cbsht\u00eb e pamundur q\u00eb \u00e7do dit\u00eb t\u00eb mos kemi pacient\u00eb q\u00eb shfaqin ankesa.\u201d\u2013 shprehet Dr. Ramiz K\u00ebrnaja \u2013 Mjek familjeje <\/em><\/p>\n N\u00ebse flasim m\u00eb n\u00eb detaje p\u00ebr d\u00ebmet q\u00eb k\u00ebto vlera shkaktojn\u00eb n\u00eb sh\u00ebndetin e qytetar\u00ebve, shumica e vdekjeve q\u00eb lidhen me ndotjen e ajrit shkaktohen nga ekspozimi i njeriut ndaj thithjes s\u00eb grimcave t\u00eb im\u00ebta t\u00eb pluhurit PM2.5 t\u00eb cilat konsiderohen nj\u00eb vras\u00ebs i heshtur pasi p\u00ebrthithen direkt nga mushk\u00ebrit\u00eb dhe shkaktojn\u00eb efekte afatgjata dhe madje vdekjeprur\u00ebse. Nga ana tjet\u00ebr, ekspozimi p\u00ebr nj\u00eb periudh\u00eb t\u00eb gjat\u00eb ndaj niveleve t\u00eb larta t\u00eb CO2, rrit rrezikun p\u00ebr arrest kardiak dhe stroke. Gjithashtu, ndikon n\u00eb problematika kronike t\u00eb hipertensionit, astm\u00ebs, s\u00ebmundje kronike t\u00eb mushk\u00ebrive, bronkit dhe tumor, si edhe s\u00ebmundje kronike t\u00eb zemr\u00ebs, deri n\u00eb pasoja fatale.<\/p>\n \u201cS\u00ebmundjet q\u00eb shkaktohen nga konsumimi i duhanit dhe ndotja e ajrit, jan\u00eb shqet\u00ebsuese S\u00ebmundjet pulmonare, jan\u00eb nj\u00eb nga tre shkaqet e vdekjeve n\u00eb bot\u00eb. Mund t\u00eb ket\u00eb pacient\u00eb q\u00eb s\u2019kan\u00eb pir\u00eb kurr\u00eb duhan dhe shfaqin problematika. P.sh, kemi patur m\u00eb par\u00eb rastin e banor\u00ebve t\u00eb zon\u00ebs s\u00eb Vaqarrit ku digjeshin mbetjet, ku pothuajse t\u00eb gjith\u00eb pacient\u00ebt nga zona q\u00eb vinin paraqisnin probleme, me pompa n\u00eb sht\u00ebpi dhe u b\u00ebn\u00eb me azm\u00eb kronike. Nd\u00ebrkoh\u00eb n\u00ebse flasim p\u00ebr dit\u00ebt e sotme, 4 nga 10 pacient\u00eb me problematika t\u00eb mushk\u00ebrive t\u00eb tipit azm\u00eb dhe spok q\u00eb vizitohen n\u00eb dit\u00eb pran\u00eb zyr\u00ebs sime, jan\u00eb pacient\u00eb q\u00eb p\u00ebrdorin inhalator, raste t\u00eb reja q\u00eb shtohen ose raste kronike n\u00eb vazhdim.\u201d \u2013 <\/em>shprehet Dr. Silvana Sadria, mjeke pneumologe<\/p>\n Sipas Bank\u00ebs Bot\u00ebrore ndotja e ajrit \u00ebsht\u00eb faktori kryesor mjedisor i rriskut n\u00eb bot\u00eb p\u00ebr sh\u00ebndetin dhe shkaku i s\u00ebmundshm\u00ebris\u00eb dhe vdekshm\u00ebris\u00eb nga s\u00ebmundjet ishemike t\u00eb zemr\u00ebs, goditje n\u00eb tru, kancer t\u00eb mushk\u00ebrive, s\u00ebmundjet obstruktive kronike t\u00eb mushk\u00ebris\u00eb, pneumoni, diabeti i tipit 2 dhe \u00e7rregullime neonatale. N\u00eb Shqip\u00ebri, gjat\u00eb vitit 2019, kan\u00eb humbur jet\u00ebn 2,257 persona si pasoj\u00eb e ndotjes s\u00eb mjedisit t\u00eb jasht\u00ebm dhe brenda sht\u00ebpis\u00eb. Sipas t\u00eb dh\u00ebnave, ndotja e mjedisit ishte p\u00ebrgjegj\u00ebse p\u00ebr 10 % t\u00eb totalit t\u00eb vdekjeve n\u00eb vitin 2019.[4]<\/strong><\/a><\/em><\/p>\n Nd\u00ebrkoh\u00eb, sipas raportit \u201cAir Quality in Europe\u201d<\/em> i vitit 2020, p\u00ebrmbajtja e lart\u00eb e grimcave t\u00eb imta PM 2.5 n\u00eb ajrin mjedisor shkakton rreth 5000 vdekje t\u00eb parakohshme n\u00eb vit n\u00eb popullsin\u00eb e vendit ton\u00eb, kundrejt totalit 5280 vdekje t\u00eb parakohshme n\u00eb vit, t\u00eb shkaktuara prej veprimit t\u00eb kombinuar t\u00eb PM2.5, NO2 dhe O3.[5]<\/a><\/p>\n Situata k\u00ebrkon marrjen e masave t\u00eb efektshme tekniko-administrative p\u00ebr uljen e nivelit t\u00eb ndot\u00ebsve t\u00eb ajrit mjedisor n\u00eb shkall\u00eb vendi. Masat e deritanishme nuk rezultojn\u00eb n\u00eb ulje t\u00eb numrit t\u00eb vdekjeve t\u00eb parakoheshme, q\u00eb i atribuohen ndotjes s\u00eb ajrit sipas raporteve vjetore t\u00eb Agjensis\u00eb Europiane t\u00eb Mjedisit, p\u00ebrkundrazi. Nga 2610 vdekje te tilla t\u00eb raportuara n\u00eb raportin e vitit 2015 p\u00ebr Shqip\u00ebrin\u00eb, shifra e raportit t\u00eb vitit 2020 \u00ebsht\u00eb rritur n\u00eb 5280[6]<\/strong><\/a><\/em> \u2013 komunikon Agron Deliu, Ekspert, Instituti i Studimeve t\u00eb Ambientit (ISA).<\/p>\n Gjithashtu, sipas nj\u00eb studimi t\u00eb realizuar nga <\/em>Dr. Hao Yang Tan<\/em><\/a>, nj\u00eb shkenctar n\u00eb Institutin Lieber n\u00eb Baltimore, ekspozimi ndaj ndotjes s\u00eb ajrit \u00ebsht\u00eb i lidhur edhe me keqfunksionime konjitive dhe nj\u00eb rritje t\u00eb rriskut p\u00ebr depresion<\/em>[7]<\/a>. Ndotja e ajrit po ndryshon shprehjen e gjeneve q\u00eb jan\u00eb t\u00eb favorshme p\u00ebr depresionin.Ndjeshm\u00ebria gjenetike ndaj depresionit, e kombinuar me nivelet e larta t\u00eb ekspozimit ndaj ndotjes s\u00eb ajrit kan\u00eb nj\u00eb efekt d\u00ebmtues n\u00eb rrjetet e trurit q\u00eb lidhen me kognicionin dhe stresin.<\/p>\n Duke ju rikthyer sondazhit t\u00eb kryer me pacient\u00ebt, lidhur me ndikimin q\u00eb kan\u00eb faktor\u00ebt e jasht\u00ebm n\u00eb sh\u00ebndetin e tyre, 88.9 % mendonin se ndotja e ajrit shkakton v\u00ebshtir\u00ebsi n\u00eb frym\u00ebmarrje, 42.9 % mendojn\u00eb se shkakton probleme me astm\u00ebn dhe 41.3 % irritime n\u00eb sy, hund\u00eb dhe gryk\u00eb. 23.8% mendojn\u00eb se shkakton depresion.<\/em><\/p>\n Duke analizuar perceptimet dhe t\u00eb dh\u00ebnat e arritura nga matjet, si edhe efektet negative n\u00eb sh\u00ebndetin fizik dhe mendor t\u00eb ndotjes s\u00eb ajrit sipas vler\u00ebsimit t\u00eb profesionist\u00ebve t\u00eb sh\u00ebndetit, arrijm\u00eb t\u00eb kuptojm\u00eb se duhen nd\u00ebrmarr\u00eb masa t\u00eb rrepta dhe t\u00eb shpejta p\u00ebr t\u00eb reduktuar nivelet e ndotjes, p\u00ebr t\u2019ju p\u00ebrafruar sa m\u00eb tep\u00ebr standarteve t\u00eb vendosuara nga BE. Kjo duhet t\u00eb nis\u00eb nga mund\u00ebsimi i monitorimeve t\u00eb rregullta nga institucionet p\u00ebrgjegjegj\u00ebse si\u00e7 \u00ebsht\u00eb AKM dhe marrje e masave nga pushteti lokal dhe vendor, me synim q\u00eb qytetar\u00ebve t\u2019ju ofrohet nj\u00eb mjedis ku t\u00eb marrin frym\u00eb lirisht.<\/p>\n N\u00eb p\u00ebrpjekje p\u00ebr t\u00eb adresuar problemin, Bashkia \u00ebsht\u00eb p\u00ebrpjekur t\u00eb promovoj\u00eb p\u00ebrdorimin e mjeteve elektrike dhe t\u00eb rregulloj\u00eb \u00e7\u00ebshtjen e emetimeve industriale. Gjithashtu, ka promovuar fushata p\u00ebr rritjen e nd\u00ebrgjegj\u00ebsimit publik mbi rreziqet e ndotjes s\u00eb ajrit dhe r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e reduktimit t\u00eb.aktiviteteve ndot\u00ebse. Nd\u00ebrkaq, Kryetari i Bashkis\u00eb Z. Erjon Veliaj gjat\u00eb prezantimit t\u00eb aplikacionit \u201cTirana ime\u201d n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb Tirana Smart City, promovoi synimin e nism\u00ebs n\u00eb dobi t\u00eb uljes s\u00eb nivelit t\u00eb ndotjes n\u00eb kryeqytet. Paralelisht, u shpreh se Bashkia e Tiran\u00ebs po punonte edhe me nisma t\u00eb tjera si projekti p\u00ebr mbjelljen e 2 milion\u00ebve pem\u00ebve t\u00eb reja deri n\u00eb 2030 apo \u201cDit\u00ebt pa Makina\u201d. Nga ana tjet\u00ebr, u shpreh se \u201c100% e autobus\u00ebve do t\u00eb jen\u00eb elektrik brenda vitit 2030, nj\u00eb operacion q\u00eb e fillojm\u00eb tani dhe kemi 11 vite koh\u00eb ta realizojm\u00eb\u201d. <\/em>Por pavar\u00ebsisht k\u00ebtyre promovimeve t\u00eb p\u00ebrpjekjeve, cil\u00ebsia e ajrit n\u00eb Tiran\u00eb mbetet s\u00ebrish nj\u00eb sfid\u00eb q\u00eb k\u00ebrkon fuqizim m\u00eb t\u00eb madh t\u00eb ligjeve mbi mjedisin, investime n\u00eb energjin\u00eb e past\u00ebr dhe edukim n\u00eb vazhdim\u00ebsi t\u00eb qytetar\u00ebve, si edhe nj\u00eb p\u00ebrpjekje e koordinuar e sektorit publik dhe privat n\u00eb zbatimin e politikave t\u00eb mbrojtjes s\u00eb mjedisit.<\/p>\n Edhe sipas progres raportit t\u00eb KE p\u00ebr Shqip\u00ebrin\u00eb (2022) n\u00eb kapitullin e mjedisit, n\u00eb nj\u00eb nd\u00ebr rekomandimet e cituara thekson:\u00a0\u201cNevojiten m\u00eb shum\u00eb p\u00ebrpjekje p\u00ebr cil\u00ebsin\u00eb e ajrit dhe p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsuar sistemin e monitorimit. Zbatimi i strategjis\u00eb komb\u00ebtare t\u00eb cil\u00ebsis\u00eb s\u00eb ajrit 2014 ende \u00ebsht\u00eb n\u00eb pritje dhe Plani komb\u00ebtar mbi menaxhimin e cil\u00ebsis\u00eb s\u00eb ajrit 2019 nuk parashtron nj\u00eb system funksional monitorimi\u201d.<\/em>[8]<\/strong><\/em><\/a><\/p>\n Duket se n\u00eb Programin Komb\u00ebtar t\u00eb Mbrojtjes s\u00eb Mjedisit 2023 t\u00eb publikuar n\u00eb faqen zyrtare t\u00eb AKM n\u00eb kapitullin e par\u00eb mbi Monitorimin e Cil\u00ebsis\u00eb s\u00eb Ajrit, \u00ebsht\u00eb cil\u00ebsuar si prioritet p\u00ebr vitin 2023 p\u00ebrmir\u00ebsimi i cil\u00ebsis\u00eb s\u00eb ajrit n\u00eb zonat ku jan\u00eb tejkaluar limitet dhe ato ku ekziston nj\u00eb risk i lart\u00eb i tejkalimit t\u00eb tyre, si edhe ruajtjen e nivelit t\u00eb cil\u00ebsis\u00eb n\u00eb pjes\u00ebn e mbetur t\u00eb territorit. N\u00eb k\u00ebt\u00eb paragraf, citohet se Tirana \u00ebsht\u00eb nd\u00ebr zonat prioritare.[9]<\/a><\/p>\n References:\u00a0<\/strong><\/p>\n [1]<\/a> ttps:\/\/exit.al\/en\/tirana-ranks-among-most-polluted-cities-in-the-world<\/p>\n [2]<\/a> Sondazh mbi njohjen q\u00eb ka komuniteti mbi ndotjen e ajrit, perceptimin mbi impaktin e cil\u00ebsis\u00eb s\u00eb ajrit n\u00eb sh\u00ebndet t\u00eb realizuar me 63 pacient\u00eb (Dita e dyt\u00eb e workshop-it mbi impaktin e cil\u00ebsis\u00eb s\u00eb ajrit n\u00eb sh\u00ebndet n\u00eb muajin N\u00ebntor 2022)<\/p>\n [3]<\/a> Raporti mbi cil\u00ebsin\u00eb e ajrit, Tiran\u00eb 2022, Mileukontakt Shqip\u00ebri Clean air, healthy life<\/em><\/p>\n [4]<\/a> Raporti i kostove q\u00eb shkakton ndotja e ajrit n\u00eb sh\u00ebndetin e njer\u00ebzve, Banka Bot\u00ebrore 2019<\/p>\n [5]<\/a> Air Quality in Europe 2020, pp.108-109, EEA report. Pershkrimi i detajuar i metodologjis\u00eb gjendet n\u00eb EEA (2018b) dhe ETC\/ATNI (2020f).<\/p>\n [6]<\/a> Cil\u00ebsia e ajrit n\u00eb Shqip\u00ebri, 2020. Agron Deliu<\/p>\n [7]<\/a> Exposure to air pollutants may amplify risk for depression (medicalnewstoday.com)<\/a><\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/www.togetherforlife.org.al\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/8.png\")
<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/www.togetherforlife.org.al\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/Tirane-iqair-731x1024.jpg\"){kind=spacer}
<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/www.togetherforlife.org.al\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/AKM-Programi-2023.png\")
<\/p>\n